Artroza jest najczęstszym uszkodzeniem stawów w praktyce lekarskiej, związanym z zachodzącymi w nich procesami zwyrodnieniowo-dystroficznymi. Spowodowana przede wszystkim starzeniem się organizmu i zniszczeniem tkanki stawowej, choroby nie da się całkowicie wyleczyć. Jednak zdaniem ekspertów całkowicie możliwe jest spowolnienie procesu destrukcyjnego, opóźnienie artrozy i zachowanie zdrowia stawów przez długi czas.
Artroza i jej objawy
Zniszczenie stawu rozpoczyna się od stopniowego zużycia chrząstki - głównego elementu tego ruchomego połączenia kości, który chroni je w miejscu styku przed tarciem i służy jako amortyzator pod obciążeniem mechanicznym. W większości przypadków proces ten jest spowodowany związanym z wiekiem pogorszeniem procesów metabolicznych w organizmie człowieka i niedożywieniem stawu. Dlatego objawy choroby pojawiają się zwykle po 40-50 latach. Jednakże rozwój negatywnych zmian w tkance chrzęstnej następuje w młodszym wieku i polega na stopniowej utracie elastyczności chrząstki, jej ścieńczeniu i zniszczeniu.
Niezdolność chrząstki do pełnego wykonywania swoich funkcji powoduje niekorzystne zmiany w tkance kostnej, która może rosnąć, tworząc osteofity (narośla w postaci guzków, kolców, haczyków), które są źródłem bólu podczas ruchu. Stopniowo proces patologiczny obejmuje mięśnie stawowe, więzadła i ścięgna. Złącze może ulec deformacji.
Następujące objawy wskazują na rozwój artrozy:
- ból nasilający się wraz z ruchem i aktywnością fizyczną;
- zmniejszona ruchliwość stawów;
- obrzęk i stan zapalny (w niektórych przypadkach);
- deformacja i bezruch stawu (w ciężkich postaciach choroby).
Choroba zwyrodnieniowa stawów dotyczy głównie kolan, stawów biodrowych, kręgosłupa lędźwiowego i szyjnego oraz dłoni.
Przyczyny choroby i czynniki ryzyka
Do głównych przyczyn zniszczenia chrząstki stawowej i rozwoju artrozy zalicza się:
- predyspozycja dziedziczna;
- urazy stawów, które mogą być drobne, ale wielokrotne i powtarzające się lub jednorazowe, ale poważne (na przykład urazy łąkotki);
- związane z wiekiem zmiany w chrząstce i tkance kostnej.
Istnieją czynniki zwiększające prawdopodobieństwo wystąpienia artrozy. Najważniejsze z nich to nadwaga, która zwiększa obciążenie stawów oraz siedzący tryb życia, który zakłóca normalne ukrwienie i odżywianie stawów, pogarszając w nich metabolizm. Nadmierna aktywność fizyczna, lokalne procesy zapalne, zmiany hormonalne (na przykład menopauza) mogą również wywoływać artrozę.
Leczenie czy zapobieganie?
Całkowite wyleczenie tej choroby jest niemożliwe – taki jest ogólny werdykt reumatologów, których zadaniem jest walka z artrozą. Nowoczesna terapia może spowolnić proces niszczenia chrząstki, złagodzić stany zapalne, zmniejszyć ból i poprawić stan pacjenta. W tym celu w leczeniu artrozy stosuje się:
- chondroprotektory na bazie siarczanów chondroityny i glukozaminy;
- niesteroidowe leki przeciwzapalne;
- śródstawowe zastrzyki kwasu hialuronowego lub leków hormonalnych;
- zabiegi fizjoterapeutyczne (ultradźwięki, elektroforeza, terapia laserowa i magnetyczna, aplikacje borowinowe);
- fizjoterapia.
W ciężkich przypadkach uciekają się do operacji i wymiany stawu na protezę.
Współczesna medycyna za główne zadanie przeciwdziałania chorobie uważa zapobieganie chorobie zwyrodnieniowej stawów i promowanie stylu życia sprzyjającego utrzymaniu zdrowych stawów. Przede wszystkim dotyczy to młodzieży i młodych ludzi aktywnie uprawiających sport, którzy muszą wykształcić w sobie specjalne umiejętności ochrony stawów podczas treningu (rozgrzewka i rozgrzewka stawów, stosowanie specjalnych urządzeń ochronnych: nakolanników, nałokietników itp.). W przypadku osób niećwiczących głównymi środkami zapobiegającymi artrozie jest utrzymanie prawidłowej wagi i aktywność fizyczna.
Utrata masy ciała i odżywianie
W wyniku licznych badań ustalono, że u osób otyłych ryzyko zachorowania na artrozę jest 3-krotnie wyższe. Wyjaśnia to nie tylko fakt, że nadwaga zwiększa obciążenie stawów, ale także fakt, że nadmiar tłuszczu wywołuje rozwój wielu procesów patologicznych w organizmie, które prowadzą do poważnych chorób, takich jak cukrzyca typu 2 i zaburzenia sercowo-naczyniowe, co również negatywnie wpływa na stan stawów.
Odżywianie jako profilaktyka artrozy ma na celu nasycenie organizmu substancjami odżywczymi niezbędnymi do prawidłowego funkcjonowania chrząstki stawowej i spowolnienie zachodzących w niej procesów zwyrodnieniowych. Przestrzeganie poniższych podstawowych zasad nie tylko pomoże utrzymać stawy w dobrej kondycji, ale także zapobiegnie przybieraniu na wadze:
- zmniejszenie kaloryczności żywności poprzez wyeliminowanie lub ograniczenie tłustych mięs i drobiu;
- spożywanie wystarczającej ilości niskotłuszczowych produktów mlecznych, aby zapewnić wapń kościom;
- zwiększenie proporcji zbóż, warzyw i owoców w celu uzupełnienia organizmu w witaminy i mikroelementy potrzebne stawom.
Szczególną uwagę podczas żywienia należy zwrócić na pokarmy i potrawy zawierające naturalne substancje chroniące i wzmacniające tkankę chrzęstną. Substancje te obejmują przede wszystkim kolagen, białko wchodzące w skład chrząstki, więzadeł i skóry zwierząt i ryb. W tym celu konieczne jest włączenie do diety galaretek mięsnych, galaretek (zwłaszcza rybnych), galaretek owocowych i innych potraw zawierających żelatynę - kolagen modyfikowany.
Aktywność fizyczna w profilaktyce artrozy
Siedzący tryb życia jest jednym z głównych wrogów zdrowia człowieka, w tym układu mięśniowo-szkieletowego. Natomiast aktywność fizyczna pozwala jednocześnie osiągnąć wiele celów niezbędnych dla utrzymania stawów i ogólnego samopoczucia:
- poprawia ukrwienie i odżywienie tkanek;
- normalizuje procesy metaboliczne i zapobiega nadmiernemu przyrostowi masy ciała;
- rozwija mięśnie, co z kolei wzmacnia układ kostny;
- trenuje wszystkie układy organizmu i poprawia odporność;
- pomaga poprawić nastrój.
Aby zachować stawy w dobrej kondycji, nie należy ich przeciążać. Nie oznacza to jednak, że należy rezygnować z aktywności fizycznej. Ruch jest absolutnie niezbędny dla stawów, powinien być jednak umiarkowany i odpowiadać budowie fizycznej, wiekowi i innym indywidualnym cechom każdej osoby.
Eksperci twierdzą, że chodzenie jest najlepszą profilaktyką artrozy stawu kolanowego w każdym wieku i zalecają wykonywanie co najmniej 6000 kroków dziennie. Pływanie jest bardzo korzystne, gdy ruch odbywa się bez negatywnego wpływu masy ciała na kości. Regularne uprawianie dowolnego sportu lub ulubionej aktywności związanej z ruchem (taniec, prace w ogrodzie, zabawy na świeżym powietrzu z dziećmi) pomoże zapobiec chorobie zwyrodnieniowej stawów i na długo utrzymać stawy w dobrej kondycji.