Jak leczyć koksartrozę stawu biodrowego

Koksartroza jest częstą chorobą zwyrodnieniowo-dystroficzną stawu biodrowego, w której na skutek zmian związanych z wiekiem lub innych czynników następuje stopniowe niszczenie stawu stawowego głowy kości udowej i panewki miednicy. Towarzyszy mu ból i ograniczony zakres ruchu o różnym nasileniu, zależnym od etapu rozwoju. A jeśli na początkowych etapach można poradzić sobie z koksartrozą metodami zachowawczymi, to na trzecim etapie można uratować sytuację i utrzymać funkcjonalność stawu biodrowego, tj. uniknąć niepełnosprawności, tylko poprzez operację.

Klasyfikuje się ją jako artrozę i może towarzyszyć rozwojowi podobnych procesów w innych stawach, a patologia ta stanowi około 12% wszystkich chorób układu mięśniowo-szkieletowego. Jednak termin „koksartroza” może być używany jedynie do opisania zmian zwyrodnieniowo-dystroficznych w stawie biodrowym.

Co to jest koksartroza

Koksartroza to złożona patologia jednego lub obu stawów biodrowych, w której dochodzi do zniszczenia warstw chrzęstnych pokrywających głowę kości udowej i panewkę, co prowadzi do zmniejszenia wielkości szpary stawowej. W miarę postępu choroby dochodzi do deformacji powierzchni kości i powstawania na nich narośli kostnych, zwanych osteofitami.

Koksartroza jest drugą co do częstości chorobą układu mięśniowo-szkieletowego. Częściej diagnozuje się jedynie gonartrozę, czyli zmianę zwyrodnieniowo-dystroficzną stawu kolanowego. Jednak prawdopodobieństwo niepełnosprawności w przypadku choroby zwyrodnieniowej stawów jest znacznie wyższe.

Cały staw biodrowy zamknięty jest w specjalnej obudowie, zwanej torebką stawową. Posiada tak zwaną błonę maziową, która wytwarza płyn maziowy. Płyn ten jest niezwykle ważny dla prawidłowego funkcjonowania stawu, gdyż nie tylko natłuszcza chrząstkę szklistą, ale także dostarcza jej źródła składników odżywczych.

Zwykle chrząstka ulega ciągłemu zużyciu i natychmiastowej odbudowie w wyniku ciągłego procesu regeneracji, przeprowadzanego za pomocą substancji dostających się do niej z mazi stawowej. Jednak w przypadku urazów lub zmian związanych z wiekiem tempo procesów regeneracyjnych maleje, co prowadzi do stopniowego zużycia chrząstki szklistej i rozwoju choroby zwyrodnieniowej stawów.

Wyjaśnia się to zmianami w ilości wytwarzanej mazi stawowej i jej składzie. Pod wpływem niekorzystnych czynników staje się grubszy i produkowany w mniejszej objętości. W rezultacie maź stawowa nie jest już w stanie dostarczać chrząstce szklistej wszystkich potrzebnych jej substancji w wymaganej ilości, co prowadzi do jej szybkiego odwodnienia i ścieńczenia. Stopniowo zmniejsza się wytrzymałość i elastyczność chrząstki, obszary separacji tworzących ją włókien, tworzą się w niej pęknięcia, a także zmniejsza się grubość. Zmiany te można zauważyć podczas instrumentalnych metod diagnostycznych, zwłaszcza zwężenia szpary stawowej.

Zwężenie szpary stawowej prowadzi do zwiększonego tarcia pomiędzy strukturami kostnymi tworzącymi staw biodrowy i zwiększonego nacisku na już rozkładającą się chrząstkę szklistą. Powoduje to jeszcze większe uszkodzenia, co wpływa na funkcjonowanie stawu i stan człowieka, ponieważ zdeformowane obszary uniemożliwiają łatwe przesuwanie się głowy kości udowej w panewce. W rezultacie pojawiają się objawy koksartrozy.

Nieleczone zmiany patologiczne pogłębiają się, a chrząstka szklista ulega coraz większemu zużyciu. Następnie w niektórych obszarach całkowicie zanika, co prowadzi do odsłonięcia kości i gwałtownego wzrostu obciążenia stawu. Ponieważ podczas poruszania się w panewce głowa kości udowej ociera się bezpośrednio o kość, powoduje to silny ból i ostre ograniczenie ruchomości. W tym przypadku nacisk struktur kostnych na siebie prowadzi do powstawania narośli kostnych na ich powierzchni.

Powstałe osteofity mogą mieć ostre części, które mogą uszkodzić mięśnie i więzadła otaczające staw biodrowy. Prowadzi to do silnego bólu zarówno bezpośrednio w okolicy stawu, jak i w pachwinie, pośladkach i udach. Dzięki temu pacjent oszczędza uszkodzoną nogę, mniej ją obciąża i stara się unikać wykonywania nią niepotrzebnych ruchów. Prowadzi to do rozwoju zaniku mięśni, co dodatkowo pogłębia upośledzenie ruchowe i ostatecznie prowadzi do kulawizny.

Przyczyny

Istnieje wiele przyczyn rozwoju koksartrozy, chociaż w rzadkich przypadkach występuje ona w przypadku braku jakichkolwiek przesłanek. W tym przypadku mówią o obecności pierwotnej lub idiopatycznej koksartrozy. W zdecydowanej większości przypadków rozpoznaje się wtórną koksartrozę, która staje się logiczną konsekwencją szeregu chorób lub zmian w stanie narządu ruchu. Jego rozwój można sprowokować:

• urazy stawu biodrowego różnego typu, m.in. złamania, zwichnięcia, stłuczenia, skręcenia czy naderwane więzadła;
• ciężka praca fizyczna, sport wyczynowy, zwłaszcza podnoszenie ciężarów, spadochroniarstwo, skoki;
• siedzący tryb życia;
• nadwaga, która znacznie zwiększa obciążenie stawów biodrowych;
• ogniska przewlekłej infekcji w organizmie;
• wrodzone wady stawów biodrowych, takie jak dysplazja lub zwichnięcie;
• patologie metaboliczne i zaburzenia endokrynologiczne, w szczególności dna moczanowa, cukrzyca, zwłaszcza w postaci zdekompensowanej;
• aseptyczna martwica głowy kości udowej, która może być następstwem złamania szyjki kości udowej, zwłaszcza podczas leczenia zachowawczego;
• zapalne choroby stawów, w tym reumatoidalne zapalenie stawów, zapalenie kaletki, zapalenie ścięgien;
• choroby kręgosłupa;
• predyspozycje genetyczne;
• obecność złych nawyków, zwłaszcza palenia.

Niemniej jednak główną przyczyną choroby zwyrodnieniowej stawów są w dalszym ciągu nieuniknione zmiany związane z wiekiem, a obecność powyższych czynników tylko zwiększa prawdopodobieństwo i szybkość jej rozwoju.

Objawy koksartrozy

Choroba charakteryzuje się stopniowym postępem z systematycznym wzrostem nasilenia objawów. Dlatego w początkowej fazie może przebiegać bezobjawowo lub jedynie sporadycznie budzić niepokój pacjentów, później jednak stan stawu biodrowego ulega pogorszeniu, co prowadzi do nasilenia objawów choroby zwyrodnieniowej stawów, aż do bólu nie do zniesienia i znacznego ograniczenia ruchomości.

Tak więc zmianom zwyrodnieniowo-dystroficznym w stawie biodrowym towarzyszą:

• Ból o różnym natężeniu, początkowo pojawiający się po wysiłku fizycznym lub chodzeniu i ustępujący po odpoczynku. Stopniowo nasilenie zespołu bólowego wzrasta, pojawia się częściej, trwa dłużej, a okresy pomiędzy momentem obciążenia stawu a pojawieniem się bólu ulegają skróceniu. Później ból występuje prawie stale, także w spoczynku i staje się nie do zniesienia. Nasilenie bólu jest typowe na każdym etapie choroby z hipotermią i podnoszeniem ciężkich przedmiotów.
• Ograniczenia ruchomości stawu biodrowego, które początkowo objawiają się niewielkimi trudnościami w wykonywaniu ruchów obrotowych nogi. Z biegiem czasu pojawia się sztywność poranna, która znika po „rozproszeniu się” pacjenta. Może temu towarzyszyć pojawienie się obrzęku stawu biodrowego. W miarę postępu choroby ograniczenia w poruszaniu się stają się coraz bardziej wyraźne i trwałe, to znaczy nie ustępują po rozgrzewce. Pacjenci zauważają zmniejszenie amplitudy ruchów nóg, a następnie całkowicie tracą zdolność wykonywania określonych ruchów.
• Skurcz w stawie biodrowym pojawiający się podczas chodzenia lub wykonywania pracy fizycznej, szczególnie podczas wykonywania wyprostu. Powstaje w wyniku tarcia odsłoniętych struktur kostnych o siebie, czemu towarzyszy gwałtowny wzrost bólu.
• Skurcze mięśni uda, co prowadzi do pojawienia się rozlanego bólu w udzie. Może to być skutkiem nałożenia się różnych schorzeń śródstawowych, m.in. ucisku nerwów, nadmiernego rozciągnięcia więzadeł otaczających staw, a także rozwoju zapalenia błony maziowej, czyli zapalenia błony maziowej i nagromadzenia wysięku zapalnego w jamie stawu biodrowego.
• Kulawizna, wynikająca początkowo z nieświadomej chęci pacjenta do zmniejszenia obciążenia chorego stawu i przeniesienia ciężaru na zdrową nogę, aby uniknąć pojawienia się lub nasilenia bólu, a następnie rozwoju przykurczu mięśni. To ostatnie zjawisko występuje już w późniejszych stadiach choroby zwyrodnieniowej stawów i prowadzi do tego, że pacjent nie jest w stanie w pełni wyprostować nogi, a co więcej, utrzymać jej w tej pozycji. Zatem kończyna dolna z dotkniętym stawem biodrowym jest stale w lekko zgiętej pozycji, co powoduje kulawiznę.
• Zmniejszenie długości nóg, które występuje głównie przy ciężkich zmianach zwyrodnieniowo-dystroficznych w stawie biodrowym, któremu towarzyszy nie tylko zwężenie szpary stawowej, ale także spłaszczenie głowy kości udowej i zanik mięśni. W rezultacie chora noga staje się krótsza od zdrowej o 1 lub więcej centymetra.

Koksartroza może dotyczyć jednego stawu biodrowego lub obu jednocześnie. Ale jeśli w pierwszym przypadku objawy choroby będą obserwowane tylko po jednej stronie, to w drugim będą nie tylko obustronne, ale także będą różnić się intensywnością. Zależy to od stopnia zniszczenia każdego stawu biodrowego.

Stopnie koksartrozy

Charakter objawów choroby zależy od etapu jej rozwoju. W sumie istnieją 3 stopnie choroby zwyrodnieniowej stawów, z których pierwszy jest uważany za najłagodniejszy. W początkowej fazie występowania zmian zwyrodnieniowo-dystroficznych w stawie biodrowym można zaobserwować jedynie sporadyczne dolegliwości bólowe. Z reguły ma to miejsce po intensywnej aktywności fizycznej, uprawianiu sportu lub długim spacerze. Dlatego też pacjenci zazwyczaj nie zwracają na nie uwagi, przypisując je zmęczeniu i uznając za normalną zmianę związaną z wiekiem. W związku z tym koksartrozę pierwszego stopnia diagnozuje się tylko w pojedynczych przypadkach, co zwykle występuje podczas badania z innego powodu.

W miarę postępu choroby jej objawy nasilają się i już w przypadku choroby zwyrodnieniowej stawów drugiego stopnia dają o sobie znać. Ten etap rozwoju patologii charakteryzuje się zwężeniem szpary stawowej o 50%, a także pojawieniem się oznak deformacji głowy kości udowej wraz z jej przemieszczeniem.

Wraz z dalszym postępem patologii szpara stawowa zwęża się jeszcze bardziej, a przy 3. stopniu choroby zwyrodnieniowej stawu jest prawie całkowicie nieobecna. Towarzyszy temu już powstawanie wielu osteofitów. Na tym etapie rozwoju choroby ból staje się nie tylko silny, ale nie do zniesienia i często pojawia się nawet w stanie całkowitego odpoczynku, w tym w nocy. Ponieważ staw biodrowy jest mocno zdeformowany, jego elementy mogą uderzać w przechodzące przez niego nerwy, co prowadzi do bólu promieniującego do okolicy pachwiny, pośladków, a także uda, a nawet podudzia. Powoduje to również niemożność samodzielnego poruszania się bez użycia urządzeń pomocniczych, na przykład kul lub laski.

Koksartroza III stopnia jest bezpośrednim wskazaniem do leczenia operacyjnego. Jeśli operacja nie zostanie wykonana na czas, głowa kości udowej mocno zrośnie się z powierzchnią panewki przez osteofity. Doprowadzi to do skrócenia nogi, całkowitego braku możliwości samodzielnego poruszania się, gdyż staw całkowicie straci ruchliwość, czyli do niepełnosprawności.

Diagnostyka

W przypadku wystąpienia objawów koksartrozy zaleca się jak najszybszą konsultację z ortopedą. Początkowo lekarz przeprowadzi z pacjentem wywiad i pozna charakter dolegliwości, następnie przystąpi do badania i wykonania badań funkcjonalnych, porównujących długość nóg. Z reguły uzyskane dane są wystarczające, aby z dużym stopniem pewności mówić o obecności choroby zwyrodnieniowej stawów.

Ponieważ jednak podobny obraz kliniczny może towarzyszyć wielu innym chorobom stawów biodrowych, zarówno o charakterze zapalnym, jak i niezapalnym, konieczne jest przepisanie instrumentalnych metod diagnostycznych. Za ich pomocą specjalista będzie w stanie nie tylko potwierdzić obecność koksartrozy, odróżnić ją od zespołu korzeniowego spowodowanego patologiami kręgosłupa, ale także prawidłowo ocenić stopień jej rozwoju, a tym samym wybrać najskuteczniejszą taktykę leczenia.

Obecnie do diagnozowania choroby zwyrodnieniowej stawów stosuje się:

• Rentgen stawów biodrowych - uzyskane obrazy pozwalają wykryć oznaki zmian destrukcyjnych, obecność osteofitów, charakter deformacji struktur kostnych oraz zmierzyć grubość szpary stawowej.
• CT jest nowocześniejszą metodą diagnozowania patologii kości, dostarczającą wyraźniejszych danych niż prześwietlenia rentgenowskie, ale jest droższa. Dlatego CT jest przepisywana w kontrowersyjnych przypadkach, gdy konieczne jest wyjaśnienie diagnozy i stopnia zniszczenia stawu biodrowego.
• MRI jest wysoce informacyjną metodą badania stawów, dostarczającą maksymalnej ilości informacji o stanie stawu i wszystkich jego strukturach, zwłaszcza chrząstce szklistej, więzadłach i charakterystyce ukrwienia.

Pacjentom przepisuje się szereg badań laboratoryjnych, w tym OAC, OAM, badania reumatyczne, biochemiczne badanie krwi i inne.

Zachowawcze leczenie koksartrozy

Podczas diagnozowania choroby zwyrodnieniowej stawów o 1 lub 2 stopnie leczenie prowadzi się metodami zachowawczymi. Dla każdego pacjenta dobiera się je indywidualnie, biorąc pod uwagę wykryte współistniejące patologie. Dlatego często konieczna może okazać się konsultacja nie tylko z ortopedą, ale także z lekarzami innych specjalności, którzy dobiorą niezbędne leczenie w celu zwalczania chorób współistniejących.

W ramach leczenia choroby zwyrodnieniowej stawów pacjentom przepisuje się:

• terapia lekowa;
• terapia ruchowa;
• fizjoterapia.

Konieczne jest, aby wszyscy pacjenci podjęli działania eliminujące wpływ czynników zwiększających obciążenie nóg i przyczyniających się do postępu zmian zwyrodnieniowych stawu biodrowego. Wiąże się to z dostosowaniem diety i zwiększeniem poziomu aktywności fizycznej, jeśli masz nadwagę. Jeżeli pacjent jest regularnie narażony na nadmierną aktywność fizyczną, zaleca się zmianę rodzaju aktywności lub zmniejszenie intensywności treningu, jeśli obciążenie ma podłoże sportowe. W niektórych przypadkach zaleca się stosowanie specjalnych bandaży i ortez, które unieruchomią staw biodrowy i odciążą go podczas wysiłku fizycznego.

Terapia lekowa

W ramach leczenia farmakologicznego leki dobierane są indywidualnie dla pacjenta, biorąc pod uwagę istniejące choroby współistniejące. Z reguły w leczeniu choroby zwyrodnieniowej stawów wskazane są leki z następujących grup farmakologicznych:

• NLPZ to szeroka grupa leków wykazujących działanie przeciwbólowe i przeciwzapalne (dostępne w różnych postaciach dawkowania, m.in. w postaci tabletek, kapsułek, żeli, kremów, roztworów do wstrzykiwań, co pozwala wybrać najbardziej skuteczną i wygodną formę stosowania);
• kortykosteroidy to leki o silnym działaniu przeciwzapalnym, ale ze względu na duże ryzyko wystąpienia działań niepożądanych, zwłaszcza przy stosowaniu postaci doustnych, przepisuje się je tylko w krótkich seriach poprzez wstrzyknięcie;
• leki zwiotczające mięśnie - leki pomagające zmniejszyć napięcie mięśniowe, co pozwala skutecznie zwalczać skurcze mięśni, często obserwowane w przypadku choroby zwyrodnieniowej stawów;
• chondroprotektory – grupa leków zawierająca składniki wykorzystywane przez organizm do regeneracji tkanki chrzęstnej;
• leki poprawiające mikrokrążenie - pomagają poprawić odżywienie tkanek miękkich i aktywować procesy metaboliczne w dotkniętym obszarze;
• Witaminy z grupy B – wskazane przy zaburzeniach przewodzenia nerwowego spowodowanych uciskiem nerwów przez zmienione elementy stawu biodrowego.

Jeśli choroba zwyrodnieniowa stawów powoduje atak ostrego bólu, którego nie można złagodzić za pomocą przepisanych NLPZ, pacjentom zaleca się wykonanie blokady śródstawowej lub okołostawowej. Jego istotą jest wstrzyknięcie bezpośrednio do jamy stawu biodrowego roztworu środka znieczulającego w połączeniu z kortykosteroidami. To wyeliminuje ból w możliwie najkrótszym czasie i zmniejszy proces zapalny. Blokadę może jednak przeprowadzić wyłącznie wykwalifikowany lekarz w specjalnie przygotowanym pomieszczeniu. Nie zaleca się wykonywania takich zabiegów w domu.

Terapia ruchowa

Podczas diagnozowania choroby zwyrodnieniowej stawów wymagane są regularne ćwiczenia fizjoterapeutyczne. Podobnie jak w przypadku farmakoterapii, zestaw ćwiczeń ruchowych dla każdego pacjenta dobierany jest indywidualnie, biorąc pod uwagę stopień zniszczenia stawu biodrowego, poziom rozwoju fizycznego pacjenta oraz charakter chorób współistniejących (szczególną uwagę zwraca się na patologie układu krążenia).

Dzięki codziennym zajęciom z zakresu terapii ruchowej możliwe jest:

• zmniejszyć nasilenie bólu;
• zwiększyć ruchliwość stawu biodrowego;
• zmniejszyć ryzyko rozwoju zaniku mięśni;
• wyeliminować skurcze mięśni uda;
• aktywować krążenie krwi, a tym samym poprawić odżywienie dotkniętego stawu.

Wszystkie ćwiczenia należy wykonywać płynnie, unikając gwałtownych ruchów i szarpnięć. Jeśli jednak podczas terapii ruchowej pojawi się ból, zdecydowanie należy skontaktować się z lekarzem w celu skorygowania wybranego kompleksu lub przeprowadzić powtórną diagnostykę, aby wykluczyć postęp choroby i konieczność operacji.

Fizjoterapia

Kompleksowe leczenie koksartrozy obejmuje cykle zabiegów fizjoterapeutycznych, które mają działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe, obkurczające i tonizujące na organizm. Dlatego najczęściej pacjentom przepisuje się 10–15 procedur:

• terapia ultradźwiękowa;
• elektroforeza;
• UVT;
• magnetoterapia;
• laseroterapia itp.

W ostatnim czasie coraz częściej w ramach zachowawczego leczenia choroby zwyrodnieniowej stawów stosuje się plazmolifting, który może znacząco zwiększyć tempo regeneracji chrząstki szklistej. Istotą zabiegu jest wprowadzenie do jamy stawu biodrowego oczyszczonego osocza krwi, które uzyskiwane jest poprzez odwirowanie z własnej krwi pacjenta.

Operacja koksartrozy

Jeśli u pacjenta zdiagnozowano koksartrozę stopnia 3, jest on wskazany do interwencji chirurgicznej, ponieważ metody zachowawcze w takich przypadkach nie są już skuteczne. Niestety, takie sytuacje są dziś niezwykle częste, gdyż bardzo duża liczba pacjentów zwraca się o pomoc lekarską, gdy nie mogą już dłużej tolerować bólu lub mają poważne ograniczenia ruchowe, które pozbawiają ich możliwości samodzielnej pracy i poruszania się.

Terminowa interwencja chirurgiczna może całkowicie wyeliminować te zaburzenia i przywrócić pacjentowi zdolność normalnego poruszania się, znacznie podnosząc jakość jego życia. Wskazaniami do jego wdrożenia są:

• znaczne zmniejszenie szpary stawowej o ponad 80%;
• obecność silnego bólu stawu biodrowego, którego nie można wyeliminować;
• poważne upośledzenie ruchowe;
• złamanie szyjki kości udowej.

Złotym standardem w leczeniu ciężkiej choroby zwyrodnieniowej stawów, także u osób starszych, jest alloplastyka stawu biodrowego. Operacja ta polega na zastąpieniu zniszczonego stawu biodrowego sztuczną endoprotezą wykonaną z trwałych, a jednocześnie biologicznie zgodnych materiałów. Endoprotetyka pozwala całkowicie przywrócić funkcjonalność stawu biodrowego, wyeliminować ból i przywrócić osobę do pełnego aktywnego życia.

Istotą tego typu interwencji chirurgicznej jest wycięcie głowy kości udowej i niewielkiego fragmentu jej szyjki. Chirurg będzie musiał także przygotować powierzchnię panewki do założenia endoprotezy, czyli usunąć wszystkie powstałe osteofity i maksymalnie przywrócić jej normalny kształt. Następnie zakłada się endoprotezę wybranego typu, którą mocuje się za pomocą specjalnego cementu (najlepiej przy leczeniu osób starszych) lub w sposób bezcementowy. W tym drugim przypadku endoproteza posiada specjalną gąbczastą część, która styka się ze strukturami kostnymi. Jego utrwalenie w panewce zapewnia wzrost tkanki kostnej przez gąbkę.

Dla każdego pacjenta rodzaj endoprotezy dobierany jest indywidualnie. Najbardziej skuteczna jest endoprotetyka całkowita, która polega na całkowitej wymianie całego stawu biodrowego, czyli szyjki i głowy kości udowej oraz panewki.

Jeżeli u pacjenta zachowała się prawidłowa chrząstka szklista na powierzchni panewki, można u niego wykonać częściową endoprotezoplastykę z wymianą jedynie głowy i/lub szyjki kości udowej. W tym celu stosuje się endoprotezy o różnej konstrukcji: monopolarne i bipolarne.

Jedyną wadą wymiany endoprotezy jest konieczność wymiany zamontowanej endoprotezy po 15–30 latach.

Po endoprotezoplastyce pacjenci poddawani są rehabilitacji, której czas trwania zależy od szybkości odbudowy tkanek. W ramach rekonwalescencji zalecana jest terapia ruchowa, fizjoterapia i masaż leczniczy.

Przed pojawieniem się nowoczesnych endoprotez pacjentom z koksartrozą stopnia 3 przepisano osteotomię lub artrodezę. Obecnie techniki te są stosowane coraz rzadziej, gdyż mają szereg wad. Zatem artrodeza polega na unieruchomieniu struktur kostnych stawu biodrowego za pomocą metalowych płytek. W rezultacie zespół bólowy zostaje całkowicie wyeliminowany, ale staw całkowicie traci ruchliwość. Zatem po artrodezie pacjent może jedynie stać, ale nie jest już w stanie samodzielnie chodzić ze względu na brak ruchu w stawie biodrowym. Dlatego dzisiaj artrodeza praktycznie nie jest wykonywana.

Osteotomia polega na wykonaniu sztucznego złamania kości udowej za pomocą takiego połączenia fragmentów kości, które zmniejszy obciążenie chorego stawu biodrowego. Ale operacja daje tylko krótkotrwały efekt i w przyszłości nadal istnieje zapotrzebowanie na endoprotezy.

Zatem koksartroza stawu biodrowego jest dość niebezpieczną chorobą, która może skutkować niepełnosprawnością. Poważnie obniża jakość życia i pozbawia człowieka zdolności do pracy. Ale jeśli zwrócisz uwagę na wczesne oznaki patologii i uzyskasz terminową konsultację z ortopedą, możesz spowolnić jej postęp i osiągnąć znaczną poprawę samopoczucia. Ale przy już zaawansowanej koksartrozie rozwiązanie może być tylko jedno - endoprotetyka. Na szczęście tę metodę można zastosować nawet przy ciężkich zmianach zwyrodnieniowych i całkowicie przywrócić prawidłowe funkcjonowanie stawu biodrowego.